Ana Sayfa  |    İletişim  |  Ücretsiz Danışmanlık  |  Hakkımızda

0216 5504560
0533 4210028


- Misyon
- Personel
- Garanti
- Erişim


- Tez Önerisi
- Anket Tasarımı
- İstatistiksel Veri Analizi
- Rapor Hazırlama


- Temel Kavramlar
- Anket Türünün Seçilmesi
- Hedef Kitlenin Belirlenmesi
- Örnekleme Türlerine Karar Verilmesi
- Örneklem Büyüklügünün Saptanması


- Tanımlayıcı İstatistikler
- Güvenilirlik Analizi
- Geçerlilik Analizi
- Faktör Analizi
- Hipotez Testleri


- T-Testi
- Varyans Analizi
- Mann Whitney U Testi
- Wilcoxon Testi
- Kolmogorov -Smirnov (K-S) Testi
- Ki-kare Analiz Yöntemi
- Kruskal Wallish Testi
- Friedman Testi
- Korelâsyon Analizi
- Regresyon Analizi


- Danışmanlık Formu

- Bilimsel Bir Araştırma Ödevi Nasil Hazırlanır?
- Anket Hazırlama
- SPSS




Anket Türünün Seçilmesi

Anket Türünün Seçilmesi

Anket yöntemini seçerken hiçbir yöntemin bir diğerinden daha üstün olmadığı unutulmamalıdır. Bu nedenle en iyiyi belirlemeye çalışmak yerine her bir yöntem çalışma konusu, hedef kitle, bütçe ve zaman sınırlaması gibi şartların ışığında değerlendirmelidir.

Anket yöntemini seçerken öncelikle düşünülmesi gereken şey projede kullanılabilecek kaynaklardır.

- Ankette görev alabilecek gönüllü veya paralı çalışan kaç kişi var?
- Ankette görev alacak kişilerin anket tecrübeleri var mı?
- Anket sonuçlarının ne kadar süre içersinde yayınlaması gerekiyor?
- Anket konusunda uzman bir kişinin yardımı alınabilir mi?
- Ankette kullanılacak kaynaklar mevcut mu yoksa temin mi edilecek?
- Ankete ne kadar bir bütçe ayrılmış durumda?

Ancak ankete ayrılan kaynakların yanısıra her bir anket yönteminin muhtemel hatalara ne derece duyarlı olduğu da değerlendirilmelidir. Bu hatalarda her biri anketin farklı aşamaları için potansiyel bir problem durumundadır. Örneğin telefon ya da posta anketlerinden birini seçme durumunda olduğunuzu düşünün. Telefon anketleri soruları tam olarak yazıldığı gibi okumayan ve yönlendirici vurgular yapan anketörlere oldukça duyarlıdır. Buna karşılık posta anketlerinde bu tür bir problem söz konusu değildir. Diğer tüm şartların eşit olması durumunda, eğitimli anketörlerin bulunması halinde telefon anketi, bunmaması halinde ise posta anketi daha uygun olacaktır.

Veri toplamada kullanılacak yöntemin seçimi, ihtiyaç duyulan bilginin özelliklerinin yanısıra proje için ayrılan kaynaklara ve zaman sınırlamalarına bağlıdır. Ayrıca veri toplama işlemi genellikle anket araştırmasının en pahalı ve zaman alıcı basamağını oluşturduğundan işe maliyetleri hesaplayarak başlamanız daha mantıklı olacaktır.



Posta anketleri Posta anketlerinin en güçlü yanı en az miktarda kaynak gerektirmesidir. Anketler bizzat hedef kitle tarafından doldurulduğu için personel ihtiyacı bu anket türünde en alt düzeydedir.

Ek olarak posta anketleri uzman bir danışmanın yardımını almaksızın yapılabilecek en kolay anket türüdür. Posta anketlerinin hazırlanması ve örneklemin belirlenmesi haftalar, hatta aylarca sürebilir, ancak anket başladıktan sonra anketleri postalamaktan gelen cevapları işaretlemekten ve ikinci mektupları göndermekten başka yapılacak fazla bir iş bulunmamaktadır. Ayrıca telefon ve yüz yüze yapılan anketlerden farklı olarak posta anketlerinde ani ve baskı altında karar verme ya da inisiyatif kullanma ihtiyacı söz konusu değildir.

Posta anketin diğer bir güçlü yanı da örnekleme hatasının, düşük maliyetle en aza indirilebilmesidir. Daha az personel gereksiniminden dolayı posta anketlerine katılımı arttırmak telefon aracılığıyla ve yüz yüzü yapılan anketlerden daha kolaydır. Bu nedenle bütçenin kısıtlı olduğu durumlarda, eğer örnekleme hatasının en alt düzeye indirilmesi isteniyorsa posta anketi kullanılmalıdır.

Ayrıca anketin küçük bir bölgede yapıldığı durumlarda posta anketi mahremiyeti korumada daha etkilidir. Bu gibi durumlarda insanlar özellikle kişisel özelliklerine ilişkin konuları tanıdıkları bir anketöre açıklamak yerine yazmayı tercih ederler. Özetle gelir düzeyi, sağlık, politik tercih vb. konular ilişkin bilgilerin posta anketi yardımıyla daha kolay ve doğru olarak elde edilebileceği söylenebilir.

Posta anketlerinin sağlayacağı bir diğer avantaj ise soruları cevaplayan kişinin anketörün doğru olarak kabul ettiğini düşündüğü soruya eğilim göstermesinden kaynaklanan hatalara en alt düzeyde duyarlı olmasıdır.

Posta anketlerinin en zayıf yanı ise kapsam hatasına son derece açık olmasıdır. Bu anket türünde kullanılan adreslerin hedef kitlenin tümünü içeren listelerden seçilmiş olması ender rastlanan bir durumdur. Örneğin posta anketlerinde çerçeve olarak kullanılan listeler, çeşitli nedenlerde dolayı hatalı ya da eksiktir. Araştırılmak istenen topluluğun bazı üyeleri isimlerinin listede yer almasını istememiş olabilir, farklı bölgelerdeki listelerin bir araya getirilmesinde problemler yaşanabilir ya da listeler güncel olmayabilir. Listelerin güncel olması durumunda bile araştırmacı yeni listelere ulaşılamayabilir.

Posta anketlerinin diğer bir zayıflığı ise bazı insanların diğerlerine göre anketleri doldurmada daha isteksiz davranmalarıdır. Bu nedenle cevaplanmama hatası önemli bir sorun olabilmektedir. Ayrıca insanların anket konusuna ilgi düzeyleri doldurma kararını muhtemelen etkilemektedir. Örneğin geri dönüşüm tesisinin inşasına ilişkin bir anketi çevreci bir kişi istekli olarak dolduracaktır. Fakat çevre konusunda aynı derecede duyarlı olmayan kişiler ise anketin zaman kaybı olduğunu düşünebilirler. Böyle bir durumda anketi cevaplayanlarla cevaplamayanlar anket sonuçlarını değersiz kılacak kadar farklılaşacaktır.

Diğer yandan insanlar soruları cevapladıkları durumlarda dahi anketi potayla geri göndermeyi ihmal edebilirler. Eğer anketi geri göndermeyen kısım gönderenlerden faklı ise (örneğin daha eğitimsiz ise) elde edilen sonuçlar gerçek eğilimi yansıtmayacaktır.

Posta anketlerinin diğer bir zayıflığı ise araştırmacının anketler gönderildikten sonra soruların cevaplanma süreci üzerinde kontrolü olmamasıdır. Araştırmacı anketin işyeri ya da evdeki doğru kişi (araştırmacının bilgi almak istedi kişi) tarafından doldurulup doldurulmadığından ya da soruları cevaplayan kişinin başkalarının etkisi altında kalıp kalmadığından emin olamaz. Örneğin anketin başında soruların işletme sahibi tarafından cevaplanması gerektiği açıkça yazılsa da anketi alan işletme sahibi bu işi emrinde çalışan herhangi birine yaptırabilir. Aynı şekilde soruların başındaki talimatta anketi evdeki en yaşlı kişinin doldurması istense de, bu iş ailenin ilkokula yeni başlamış bir üyesi tarafından yapılabilir. Dolayısıyla posta anketinin yukarıda açıklanan eksikliği anketörün cevaplandırma sürecinde yukarda açıklanan durumların gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit edememesi ve bu tür olayları önlemede çaresiz kalmasından dolayı önemli bir problemdir.

Ayrıca posta anketlerin eksiksiz doldurulmasını sağlamak oldukça güçtür. Anketi cevaplayan kişiler bilinçli olarak bazı uzun soruları okumayabilirler ya da bilinçsiz olarak bazı soruları atlayabilirler.

Posta anketlerinin bu dezavantajlarının yüz yüze ya da telefon aracılığıyla yapılan anketlerle giderilmesi mümkündür.

Özetle posta anketi;
- Güvenilir adres listeleri bulunan ve soruları tam ve doğru olarak dolduracağı düşünülen kişiler;
- Sonuçların derhal alınmasının gerekmediği durumlar;
- Para, nitelikli personel ve uzman yardımın göreceli olarak kıt olduğu durumlar için uygun bir yöntemdir.



Telefon Anketleri Anket yapmaya karar veren kişiler telefon yöntemini kullanmada genellikle kararsızlardır. Bu kişiler kendilerinin benzer görüşme taleplerine olan tepkilerini hatırlarlar ve insanların da benzer şekilde cevap vereceğini düşünürler.

Gerçekte de ulusal ve genel kapsamlı kamuoyu yoklamalarında ankete cevap vermeme oranı oldukça düşük olabilmektedir. Bununla birlikte daha küçük çaplı anketlerde bu durum ciddi bir problem değildir. Örneğin bölgesel bir kütüphanenin üyeleri hakkında kütüphane aidatları konusunda yapılacak bir anketin ret oranı muhtemelen düşük olacaktır. Yine çocukları yerel bir eğitim programına devam eden ailelere, programın etkinliği hakkında yapılacak bir anket de cevap vermeme oranının yüksek olması beklenemez. Bu nedenle özellikle hedef kitlenin anket konusuna yabancı olmadığı durumlarda telefon yönteminin gerçek bir avantaj sağladığı söylenebilir.

Bu yöntemin en güçlü yönü ise, sonuçların çok hızlı bir şekilde alınabilmesidir. GALLUP gibi şirketler anket sonuçlarını telefon yöntemi sayesinde bir iki gün içersinde yayınlayabilmektedirler. Telefonun sağladığı bu avantaj daha küçük şirketler tarafından da yaygın olarak kullanılmaktadır.

Telefon yöntemi ile diğer yöntemlere göre daha hızlı sonuç alınabilmesinin birkaç nedeni bulunmaktadır. Öncelikle görüşme için telefon kullanan anketörler, belirli bir zaman diliminde yüz yüze görüşebilmek için kapı kapı dolaşmak zorunda olanlara göre daha fazla görüşme yapabilmektedirler. İyi bir anketör 3 saatlik bir sürede 3 ila 30 telefon anketi doldurabilir. Fakat aynı anketörün aynı süre içersinde en fazla 1-2 yüz yüze görüşme yapması olasıdır.

Ayrıca anket uygulamasının tüm anketörlerin ve anket yöneticisinin bulunduğu, bu amaç için hazırlanmış bir odada yapılması durumunda ortaya çıkan ve anketörlerin yetersiz kaldığı problemlerin anket yöneticisi tarafından çözülmesi mümkündür. Bu tür problemler yüz yüze ve posta aracılığıyla yapılan anketlerde sürecin günlerce hatta haftalarca uzamasına yol açabilmektedir. Özellikle posta anketlerinde anket formları gönderildikten sonra ortaya çıkan bir problemin çözümü imkansız olduğundan sorunun büyüklüğüne göre tüm çabaların boşa gitmesi dahi mümkündür.

Sonuçların çabuk alınmasına ek olarak, telefon anketleri daha fazla anketör kontrolünün getirdiği avantajlara da sahiptir. Posta anketlerinden farklı olarak telefon anketlerinde anketörler soruları cevaplamasını istediği kişileri telefona isteyebilir, insanları tüm soruları cevaplamaya teşvik edebilir ve diğer insanların soruları cevaplayan kişiyi etkilemesini kısmen de olsa önleyebilir.

Telefon anketlerini maliyeti genellikle posta anketleri ve yüz yüze yapılan anketler arasındadır. Anket uygulamalarında en önemli maliyet unsuru olan personel maliyetleri yüz yüze yapılan anketlerde telefon anketlerine göre daha yüksektir (Birim zamanda daha fazla anketin telefon aracılığıyla doldurulabilmesi nedeniyle). Posta anketlerinde ise bu maliyet en alt düzeydedir (anketler bizzat anketin gönderildiği kişiler tarafından dolduruluyor). Telefon anketlerinin önemli maliyet kalemlerinden bir diğeri ise şehirler arası telefon görüşmeleridir.

Telefon anketlerinin de zayıf yönleri bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi herkesin telefonunun olmamasıdır. Bu nedenle belirli bir grup otomatikman tüm telefon anketlerinin kapsamı dışında tutulmaktadır. Bununla birlikte Türkiye’de halkın %84’ü telefon sahibi olduğu için bu durum pek çok araştırma için önemli bir problem oluşturmamaktadır. Ancak telefonu olmayanların düşük gelirli, evsiz ya da kırsal kesimde yaşayan kişiler olduğu düşünüldüğünde gelir düzeyi, eğitim durumu gibi konuların telefon anketleri ile ölçülmesi hatalı sonuçlar vermesi mümkündür.

Telefon anketlerinin bir diğer dezavantajı ise bu anket türünde çerçeve olarak en sık baş vurulan araç olan telefon rehberlerinin güncel olmamasıdır. Türkiye de her beş aileden biri her yıl adres değiştirmektedir. Bu nedenle rehberlerin güncelliğini yitirmesi kaçınılmazdır. Ayrıca bazı evlerde farklı aile fertlerine kayıtlı birden fazla telefon bulunmaktadır. Bu durumlarda her biri eşit ya da bilinen olasılıkta seçilme şansına sahip insanlara anket uygulamak isteyen araştırmacı için önemli bir problemdir. Bununla birlikte telefon rehberlerinden kaynaklanan problemleri geliştirilmiş, “rasgele arama” ve “rasgele eklemeli arama” gibi teknikler bulunmaktadır.

Telefon anketleri ile ilgili diğer problemlerin ise çözümü bu kadar kolay değildir. Bunlardan ilki uzman bir süpervizöre olan ihtiyaçtır. Özellikle anket yapılacak kişilerle daha önce irtibat kurulmadığı durumlarda uygulamanın tecrübeli bir süpervizör tarafından yönetilmesi şarttır. İlk telefon görüşmesi ile birlikte anketörlerden “şimdi ne yapacağım?” sorusunu gelmesi kaçınılmaz olduğundan tüm bu sorulara derhal cevap verilmesi ve çok iyi bir koordinasyon sağlanması gerekmektedir. Örneğin;

“Telefon ettiğim yerde yeni bir aile yaşıyor, orijinal ailenin telefonunu alayım mı?”

“Telefondaki kişi yarın sabah saat 8:30 da konuşabileceğini söylüyor. Bu saate onu arayabilecek biri var mı?”

“Bu ankette kiracılarla ilgilenilmesini rağmen, aradığım kişi kira vermek yerine evin tamir ve bakımını üstlenmiş, kiracı olarak kabul edebilir miyiz?”

Bu tür sorulara derhal cevap verebilecek tecrübeli bir süpervizörün bulunmadığı durumlarda yapılan anketlerden doğru sonuçlar almak çok güç olacaktır.

Telefon anketlerinde karşılaşılan problemler yöntemin ölçüm hatasına olan hassaslığından kaynaklanmaktadır. Telefon görüşmeleri bütünüyle sözel iletişime dayandığından anketi cevaplayan kişinin ne sorulduğunu anlayabilmek için anketörün her bir kelimesine konsantre olması gerekmektedir. Bu nedenle uzun ve karmaşık sorular telefon anketleri için uygun değildir. Aynı durum harita ve diyagramlar dayanan sorular için de geçerlidir. Ayrıca telefon anketlerinde birden çok maddenin önem derecesine göre sıralanması da istenmemelidir.

Son olarak anketörün ses tonu ve yaptığı vurgular kişileri belli cevap seçeneklerine yönlendirebilir. Ayrıca bir çok insan toplum tarafından kabul gören cevaplar verme eğilimi içerisindedir.

Özetle telefon anketleri;
- Hedef kitlenin büyük çoğunluğu telefon sahibi ise;
- Sorular kolay anlaşılır türden ise;
- Uzman yardım sağlanabiliyor ise;
- Sonuçların hemen alınması gerekiyorsa en uygun yöntemdir.



Yüzyüze Görüşme 1970 li yıllarda ve öncesinde yüz yüze yapılan görüşmeler bilimsel geçerliliği olan tek anket yöntemi olarak kabul ediliyordu. Bu yıllarda yüz yüze görüşmenin en yüksek cevaplanma oranına sahip olduğu, en uzun ve kapsamlı soruların sorulabilmesine imkan verdiği ve en doğru verileri sağladığı düşünülmekteydi.

Fakat son on beş yılda yaşanan teknolojik ilerleme, telefon ve posta anket tekniklerindeki gelişmeler ve personel maliyetlerindeki artışlar yüz yüze anket yönteminin popüleritesini azaltmıştır. Bununla birlikte anketörün soruları cevaplayan kişilerle doğrudan irtibat kurması belirli şartlarda halen diğer yöntemlere göre büyük avantajlar sağlamaktadır. Ayrıca yüzü yüze görüşmeler çerçeve oluşturmanın güç ve maliyetli olduğu topluluklar ya da telefon ve posta anketlerine doğru cevap vermeyeceği düşünülen topluluklar için en iyi yöntemdir.

Çerçeve oluşturmanın çok güç ve maliyetli olduğu durumlarda ankete dahil olacak kişiler ayrıntılı şehir yerleşim planlarından tespit edilerek, yüz yüze görüşme tekniği ile posta ve telefon anketlerinde karşılaşılan kapsam hatasından kaçınılabilir. Ancak bununla birlikte yüz yüze yapılan görüşmelerde de çok sayıda güçlük yaşanması olasıdır. Örneğin belirlenen evde kimsenin olmaması, evdeki kişinin anketörün gittiği sırada meşgul olması vb.

Yüz yüze görüşme tekniğinin kullanıldığı anketlerde maliyetleri kısma eğiliminin anket sonuçlarına hata cinsinden yansıması kaçınılmazdır. Örnek büyüklüğünü küçültmek örnekleme hatasına, belirlenen kişilerden farklı kişilerle görüşme yapmak (yedek görüşmeci belirlemek) kapsam hatasına, tecrübesiz anketör kullanmak ölçüm hatasına yol açacaktır. Bu nedenle yüz yüze görüşme yalnız proje için yeterli miktarda kaynak ayrıldığı durumlarda kullanılmalıdır.

Yüz yüze görüşmeler pahalı olmakla birlikte sağlayacakları avantajlar göz ardı edilmemelidir. Örneğin bu yöntemin uygulanması halinde anket sorularını doğru kişinin cevapladığından emin olunabilir. Anketin önemi anlatılarak ve gizlilik konusunda garanti verilerek kişiler anketi doldurmaya ikna edilebilir. Görsel yardımcı malzemeler kullanılarak sorular daha kolay anlaşılır hale getirilebilir.

Sonuç olarak yüz yüze görüşmeler;
- Çerçeve oluşturmanın mümkün olmadığı ya da çok yüksek maliyet gerektirdiği topluluklar;
- Telefon ve posta anketlerine cevap vermeyecekleri ya da anketleri iradi dolduracakları düşünülen topluluklar;
- Karmaşık soruların sorulduğu anketler;
- Uzman yardımın ve tecrübeli anketörlerin bulunduğu yüksek kaynak ayrılmış projeler için uygundur.


Ana Sayfa  |    İletişim  |  Ücretsiz Danışmanlık  |  Hakkımızda